004 III La société. III Общество

Материалы разные

Европа в семье. Время перемен. Мария Чапская.

002 Europa w rodzinie. Европа в семье.


III
La société
Panny Meyendorff nie miały braci. Weszły w świat petersburski za
czasów Mikołaja I. Żadna z nich nie była pięknością, ale z dobrego domu,
starannie wychowane, wykształcone i posażne nie czekały na mężów.
Starsza, Elżbieta, poszła za zruszczonego Polaka, naszego dziada, druga,
Zofia, za barona Nicolaya, protestanta, właściciela pięknej posiadłości
nadmorskiej w Finlandii, najmłodsza, Georgine, za Bazylego Cziczerina,
Rosjanina i prawosławnego, urzędnika Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Trzy narodowości, trzy wyznania w obrębie carskiej Rosji, wspólnego
świata i środowiska.
*
* *
Ils étaient charmants les grands ducs…
[29] – powiedziała któregoś dnia
babka, wspominając Petersburg swojej młodości.
„Jacy wielcy książęta?” – pytałyśmy ją podejrzliwie.
L’Empereur Alexandre et ses frères…
[30] Korciło nas to, że nasza babka bywała w Petersburgu na dworskich
balach, że tańczyła z synami Mikołaja! Nie pytałyśmy więcej.
Skąd się u nas wziął ten polski patriotyzm i ta nienawiść do Rosji?
Z matki Austriaczki, wychowani przez guwernantki cudzoziemki, z ojca
narodowo obojętnego? Matka nauczyła nas kochać ojczyznę zniewoloną,
śpiewać Boże, coś Polskę…, a też i Kde domov můj… – narodowy hymn
czeski, tak jak nauczyła nas modlitwy. W jej pojęciu jednak wszelkie ruchy
rewolucyjne, a więc i powstania, sprzeciwiały się prawom Bożym. Ale

общество
У мисс Мейендорф не было братьев. Они пришли в мир Санкт-Петербурга за
во времена Николая I. Ни одна из них не была красавицей, но из хорошего дома,
Тщательно воспитанные, образованные и богатые не ждали мужей.
Старшая, Эльжбета, вышла замуж за ржавого поляка, за нашего деда,
Софи, для барона Николая, протестанта, владельца красивого имения.
на берегу моря в Финляндии, самая молодая, Джорджин, для Базиля Чечерина,
Русский и православный, сотрудник Министерства иностранных дел.
Три национальности, три религии внутри царской России, общие
мир и окружающую среду.
*
* *
Или очаровывает внуков…
[29] — она сказала, что однажды
бабушка, вспоминая Санкт-Петербург о своей юности.
«Какие великие принцы?» — мы спросили ее подозрительно.
L’Empereur Alexandre et ses frères…
[30] Нас привлекло то, что наша бабушка была в здании суда в Санкт-Петербурге.
что она танцевала с сыновьями Санты! Мы не просили больше.
Откуда взялся этот польский патриотизм и эта ненависть к России?
От матери-австрийки, воспитанной иностранными гувернантками, от отца.
национально безразличной? Наша мать научила нас любить порабощенную родину,
Спой Бог, что-нибудь польское… и Кде домов, мой… — государственный гимн
Чех, как она учила нас молиться. Но в ее понимании, любое движение
Революционеры, а значит и восстания, выступали против Божьих законов. Но


polskie nauczycielki nauczyły nas historii polskiej.
Mama, mając lat dwanaście, postanowiła wyjść za Polaka, bo Polska to
kraj nieszczęśliwy, a poślubiwszy Polaka, stała się Polką.
Ileż bym mogła się była dowiedzieć od babki naszej o Petersburgu jej
młodości, o towarzystwie, w którym się obracała wtedy, o jej towarzyszkach,
przyjaciółkach i dalszym ich losie. Była świadkiem inteligentnym
i wrażliwym, jednym z ostatnich tego świata, który od dawna przeszedł już
do historii.
Po zimowym karnawale opuszczali państwo Meyendorff stolicę Północy,
kierując się do Włoch, Rzymu albo Neapolu. Popasali w swoich siedzibach
inflanckich po drodze, wedle swego upodobania. Babcia chwaliła sobie te
nieśpieszne podróże, we własnej karecie, załadowanej bagażami, a ciągnionej
zmiennymi, pocztowymi końmi. Zatrzymywano się dla odpoczynku, aby
podziwiać pejzaże, zbierać kwiaty i notatki w podróżnym albumie. Talentem
pejzażystki odznaczała się prababka Meyendorff. W Przyłukach i Stańkowie
mieliśmy mnóstwo tych starannie wykonanych, wdzięcznych obrazków,
przedstawiających szczyty górskie, lazurowe jeziora, dymiący Wezuwiusz
i inne piękności. Oprawione obustronnie w czarne gładkie drzewo, tworzyły
skrzydła ozdobnych parawanów.
Meyendorffowie czuli się dobrze zarówno w Petersburgu, jak w Rzymie,
Nicei albo Wiesbaden, nie groził im żaden nacjonalizm, znali tyle języków i
z każdej kultury brali to, co im odpowiadało, przyjmując ten fason
europejski, który nadawał ton tzw. towarzystwu.
Babcię raził być może nasz patriotyzm polski, ale nigdy się jemu nie
sprzeciwiała. Z mężem i dziećmi mówiła po francusku albo po niemiecku. Po
francusku korespondowała ze swoją matką i siostrami, a ze służbą
porozumiewała się początkowo po rosyjsku, a dopiero później nauczyła się

 

Польские учителя учили нас польской истории.
Мама в двенадцать лет решила выйти замуж за поляка, потому что Польша — это
несчастная страна, и выйдя замуж за поляка, она стала поляком.
Как много я мог бы узнать от нашей бабушки о Санкт-Петербурге.
ее молодости, о компании, в которой она была тогда, о ее спутниках,
друзей и их будущую судьбу. Она была умным свидетелем
и чувствительный, один из последних в этом мире, который давно прошел.
в историю.
После зимнего карнавала вы покинули Мейендорф, столицу Севера,
направляется в Италию, Рим или Неаполь. Они паслись на своих местах
…и Ливонский народ в пути, как им заблагорассудится. Бабушка похвалила тех.
неторопливые поездки, в собственном вагоне, с багажом и отбуксированными
…с переменными, почтовыми лошадьми. Они остановились отдохнуть, чтобы
Полюбуйтесь пейзажами, соберите цветы и ноты в альбоме путешественников. Талант
пейзажистка была прабабушкой Мейендорфа. В Пшилуках и Станькове…
у нас было много таких тщательно обработанных, изящных картин,
изображающие горные вершины, лазурные озера, дымящийся Везувий
и других красавиц. Обрамленные с обеих сторон черным гладким деревом, они образовали
крылья декоративных ширм.
Мейендорфы чувствовали себя хорошо и в Петербурге, и в Риме,
Ницца или Висбаден, им не угрожал никакой национализм, они знали так много языков и
из каждой культуры, что они взяли то, что им подходило, и взяли эту долю.
Европейский, который задал тон так называемой компании.
Наша бабушка, может, и пострадала от нашего польского патриотизма, но это никогда не было
она возражала. Она говорила по-французски или по-немецки со своим мужем и детьми. После
Француженка переписывалась со своей матерью и сестрами, а также со службой…
она сначала говорила по-русски, и только потом узнала.


trochę polskiego na użytek domowników, niektórych gości i, póki byli mali –
wnuków.
*
* *
Z nazwiska i rodu Niemcy i protestanci, z ducha kosmopolici,
z przynależności państwowej poddani rosyjscy, byli Meyendorffowie, jak
większość baronów bałtyckich, wierni tronowi, służąc w wojsku, dyplomacji,
administracji i na dworze carowych, księżniczek niemieckich. W 1812
adiutantem Kutuzowa był hrabia Toll, szefem sztabu – hrabia Bennigsen, za
Mikołaja I szefem żandarmów – zaufany cara, generał hrabia Benckendorff,
przyjacielem i doradcą cara – ambasador Piotr Meyendorff, którego Bismarck
uważał za swojego mistrza. Za ostatniego cara główne stanowiska na dworze
zajmowali Fredericks, Korff, Grünewald i znów Benckendorff. W armii
Riesenkampf, Blücher, Wrangel, Rausch von Traubenberg i tylu innych.
Zruszczeni, nie tracą jednak Niemcy inflanccy związku ze swoją bałtycką
prowincją, żenią się między sobą, zachowując przeważnie wyznanie
protestanckie, mają poczucie swojej kulturalnej wyższości. Spolszczenie
Inflant polskich było głębsze, radykalniejsze; rodziny Tyzenhauzów,
Manteufflów, Platerów, przez stosunki i małżeństwa, zlały się całkowicie
z polską szlachtą. Cywilizacyjnie była im Polska bliższa od Rosji, mimo że
Rosja dawała im szersze możliwości kariery. W początkach XIX wieku
narodowość dla tych wyższych sfer, z wyjątkiem może Polski w podziałach
i zawsze walczącej, była sprawą nieistotną, omal nieistniejącą, obowiązywała
doraźnie państwowość, którą zresztą dowolnie – w zależności od warunków
– zmieniano. Istniała też jakaś wspólnota europejska tej garści
uprzywilejowanej, wychowanej i kształconej przez francuskich emigrantów,
angielskie guwernantki, niemieckich fechtmistrzów, włoskich metrów[31] tańca i śpiewu. W tej société mówiono wszystkimi językami z przewagą

немного польского для использования членами семьи, некоторыми гостями и, пока они были маленькими —
внуки.
*
* *
Немцы и протестанты по имени и фамилии, космополиты по духу,
от русских подданных, бывших Мейендорфов, типа…
большинство балтийских баронов, верных трону, служивших в армии, дипломатии,
администрации и двора царей, немецких принцесс. W 1812
Адъютантом Кутузова был граф Толль, начальник штаба — граф Беннигсен.
Николай I начальник жандармерии — доверенный царь, генерал граф Бенкендорф,
друг и советник царя, посол Питер Мейендорф, чей Бисмарк
он думал, что он его хозяин. Как последний царь, главные посты при дворе
снова были Фредерикс, Корф, Грюневальд и Бенкендорф. В армии.
Ризенкампф, Блюхер, Врангель, Рауш фон Траубенберг и многие другие.
Ухудшенные, однако, ливонские немцы не теряют связи со своей Прибалтикой.
в провинции, они женятся друг на друге, в основном сохраняя свою религию.
Протестант, имейте чувство своего культурного превосходства. Консолидация
Польский младенец был глубже, радикальнее; семья Тызенгаузов,
Мантофлеры, Платтеры, через отношения и браки, полностью оросли.
с польской шляхтой. Цивилизация была ближе к Польше, чем к России, хотя…
Россия дала им больше возможностей для карьеры. В начале 19 века
гражданство для этих высших сфер, за исключением Польши в разделениях
и всегда сражался, это был несущественный, почти несуществующий вопрос, он был действителен.
особая государственность, которая, в любом случае, свободна, в зависимости от условий.
— изменился. Было также европейское сообщество этой горстки.
привилегированные, воспитанные и образованные французскими эмигрантами,
Английские гувернантки, немецкие феодалы, итальянские метры[31].
…танцев и пения. В этом обществе все языки, на которых говорили, преобладали


francuskiego, języka salonów i dyplomacji. Mikołaj I prowadził śledztwo
dekabrystów po francusku. Francuski był domowym językiem bohaterów
Wojny i pokoju, część konwersacyjna powieści była pisana po francusku.
Dla tej odgórnej klasy wszystkie drogi były otwarte, mimo trudności
paszportowych w Rosji, uciążliwej komunikacji, wojen i rewolucji; tworzyli
jakby jedną rodzinę europejską, wielokrotnie spowinowaconą, do której
wstęp dawały nazwiska rodowe, urzędy i oczywiście pieniądze. Wyruszali
we własnych pojazdach z Petersburga lub Moskwy, siedzib ukraińskich,
z pałaców polskich, zamków w Turyngii lub Walii, znad Loary, z Abruzzów.
Zjeżdżali się na włoskiej Riwierze, w niemieckich badach
[32] , na rzymski
karnawał i widowisko nabożeństw Wielkiego Tygodnia u Świętego Piotra;
wczesną wiosnę włoską spędzano w Neapolu, Sorrento czy w Castellamare,
na lato wracano do siedzib rodowych albo odbywano kuracje w badach
niemieckich. Obraz tych stosunków i tego społeczeństwa znajdujemy
w dwutomowym dziele Récit d’une Soeur pani Craven de la Ferronnays,
złożonym ze wspomnień i korespondencji, obejmujących dzieje kilku rodów
arystokratycznych francusko-rosyjsko-włosko-niemieckich w pierwszej
połowie XIX wieku. Miłość rodzinna, romantyczne zakochania, religijne
uniesienia, czar przyrody stanowią osnowę tych listów i wspomnień. Śmierć
przyjmowana jest z poddaniem się woli Bożej, jako przejście do lepszego
świata. Wiele bowiem z tych wypieszczonych młodych istot umierało wtedy
na gruźlicę płuc, chorobę nierozpoznaną, leczoną puszczaniem krwi
i morskimi podróżami.
Hasła rewolucji francuskiej, Deklaracja Praw Człowieka zdawały się nie
dotykać grona tych nadwrażliwych korespondentek.
Pojęcia wolności i równości zbiegały się z pojęciem mordów i czynów
świętokradczych spełnianych przez francuskich sankiulotów[33] . System
feudalny zdawał się im nienaruszalny. W ich pojęciu nierówność społeczna

 

Французский, салонный язык и дипломатия. Николас I расследовал
Декабристы по-французски. Французский язык был родным языком персонажей
Война и мир, разговорная часть романа была написана на французском языке.
Для этого высшего класса все дороги были открыты, несмотря на трудности.
паспорта в России, проблемные коммуникации, войны и революции; они создали
как если бы одна европейская семья, многократно связанная, с которой
вход давали фамилии, офисы и, конечно же, деньги. Они взлетают.
на собственных автомобилях из Санкт-Петербурга или Москвы, из украинской штаб-квартиры,
из польских дворцов, замков в Тюрингии или Уэльсе, из Луары, из Абруцци.
Они спускались на Итальянскую Ривьеру, в немецких исследованиях…
[32] на римлянине
карнавал и представление богослужений на Страстной неделе со Святым Петром;
Ранняя итальянская весна была проведена в Неаполе, Сорренто или Кастелламаре,
на лето они вернутся в свои семейные кабинеты или пройдут лечение в исследованиях.
Немецкий. Картина этих отношений и этого общества, которое мы находим…
в двухтомном произведении «Récit d’une Soeur» миссис Крейвен де ла Ферронне,
состоящий из воспоминаний и переписки, охватывающий историю нескольких семей.
Французско-русско-итальяно-итальянско-немецкая аристократия в первом
середина 19 века. Семейная любовь, романтические любовники, религиозные
восторг, очарование природы — это искривление этих букв и воспоминаний. Смерть
принимается с покорностью воле Божьей, как переход к лучшему.
мира. Потому что многие из этих избалованных молодых существ умирали тогда…
при туберкулёзе лёгких, недиагностированное заболевание, лечащееся кровотечением.
и морские путешествия.
Лозунги Французской революции, Декларация прав человека не выглядели так.
прикасаться к этим гиперчувствительным корреспондентам.
Понятия свободы и равенства совпадали с понятиями убийств и поступков.
французской службы катания на санях[33].
. Система
Феодал казался им неприкасаемым. В их понимании, социальное неравенство


 

i ubóstwo były sankcjonowane przez Ewangelię („biednych zawsze pośród
was mieć będziecie”) i należały do ustalonego porządku świata. Dla nędzarzy
składano ofiary w progach kościołów, organizowano „wenty
[34] miłosierdzia”, jeszcze jedna towarzyska rozrywka dla bogatych. Rewolucja
lipcowa o tyle tylko obeszła autorkę Récit d’une Soeur, że hrabia de la
Ferronnays, ambasador Francji w Rzymie, musiał się podać do dymisji,
z czego wynikło – jak pisze jego córka – „que notre brillante existence
[35] uległa pewnym zmianom”…
To było środowisko o jedno tylko pokolenie starsze od tego, w którym
wzrastała nasza babka, i tytuł Récit d’une Soeur obił mi się o uszy
w dzieciństwie jako jej ulubiona książka. Pierwsze jej wydanie z 1852 roku
było wielokrotnie wznawiane. To, które mi wpadło do rąk wiele lat później,
z roku 1867, było piąte.
[29] (fr.) Ci wielcy książęta byli czarujący.
[30] (fr.) Cesarz Aleksander i jego bracia
[31] metr (z fr.) – nauczyciel
[32] bad (z niem.) – uzdrowisko kąpielowe
[33] sankiulota – szydercza nazwa nadawana republikanom z czasów rewolucji
francuskiej; przen. rewolucjonista, radykał, prostak.
[34] wenta – kwesta na cel dobroczynny
[35] (fr.) nasz świetny byt
===LUIgTCVLIA5tAm9Pe0x8TndXI0Y0Vz1cHGoaNEQo

 

и бедность была санкционирована Евангелием («бедные всегда среди
Ты будешь иметь тебя») и принадлежать к установившемуся мировому порядку. Для несчастных
Жертвы приносились на церковных порогах, был организован «клапан».
[34] милосердие», еще одно социальное развлечение для богатых. Революция
Июль был только вокруг автора Récit d’une Soeur, что граф де ля
Ферроннесу, французскому послу в Риме, пришлось уйти в отставку,
что, как пишет его дочь, привело к «существованию que notre brillante
[35] «претерпела некоторые изменения…
Это была среда только на одно поколение старше, чем та, в которой
наша бабушка росла, и титул Récit d’une Soeur попал мне в уши.
в детстве, как ее любимая книга. Первое издание в 1852 году
неоднократно возобновлялся. Тот, который попал в мои руки много лет спустя,
с 1867 года, было пять.
Эти великие принцы были очаровательны.
[30] (Отец) Император Александр и его братья…
[31] метр (от фр.) — учитель.
[32] плохо (по-немецки) — купальный спа-салон.
[33] катание на санях — насмешливое имя, данное республиканцам революционной эпохи.
французский; перевод революционный, радикальный, простой.
[34] Вента — благотворительная акция по сбору средств.
[35] (фр.) наше великое существо…
===LUIgTCVLIA5tAm9Pe0x8TndXI0Y0Vz1cHGoaNEQo


 


Материалы разные

Европа в семье. Время перемен. Мария Чапская.

002 Europa w rodzinie. Европа в семье.