07 Traktat ryski

Материалы разные

Европа в семье. Время перемен. Мария Чапская.

003 Czas odmieniony

005 Część piąta. Niepodległość Часть пятая Независимость


Od września 1920 roku obradowała już w Rydze konferencja pokojowa.
Najwybitniejszym przedstawicielem delegacji polskiej był Stanisław Grabski,
doświadczony i świadomy swych celуw polityk; pod jego wpływem, ku
zdumieniu delegacji sowieckiej, przedstawiciele polscy nie chcieli skorzystać
z czynionych im ustępstw terytorialnych. „Jak najmniej mniejszości
narodowych w państwie niezdolnym do ich asymilacji” – takie było hasło
narodowej demokracji, ktуre Grabski podzielał, w przeciwieństwie do
planуw Piłsudskiego i jego idei wskrzeszenia Polski Jagiellońskiej. Granica
ustalona w Rydze przepołowiła Białoruś, Pińsk został po naszej stronie,
Mińsk po sowieckiej! Traktat ryski przekreślił tradycję Wielkiego Księstwa Litewskiego
zjednoczonego z Polską i zasadę tej unii: wolnych z wolnymi, rуwnych
z rуwnymi. Przepoławiając Białoruś, traktat ryski skazywał na straszną
niewolę sowiecką i stopniowe wyniszczenie ponad milion ludności, jak
najbardziej polskiej, tak miejskiej, jak wiejskiej, ludności polskich
zaściankуw, związanych z Polską tradycjami, wyznaniem, krwią powstańczą,
carskimi rugami, Sybirem… Odtrącił jednocześnie kilkanaście milionуw
Białorusinуw zachodnich, synуw tej ziemi, ktуra – wedle słуw poety –
„wzdycha po białorusku, a po polsku śpiewa”[288].
Już preliminaria tego traktatu wywołały falę oburzenia i gwałtownych
protestуw. Profesor Marian Zdziechowski, mińszczanin, nazwał traktat
„zbrodnią… popełnioną z lekkim sercem”. Biskup miński Zygmunt Łoziński,
podobnie z tą ziemią związany i czujny pasterz najdalszych nadberezyńskich
parafii swojej diecezji, określił traktat jako zdradę stanu i domagał się sądu
nad nim. W Sejmie padło słowo „Kain”, a Michał K. Pawlikowski[289] piętnował obojętność całego polskiego społeczeństwa, zmęczonego wojną,
spragnionego pokoju. „I kiedy ludność tego kraju niewinnego – pisał – za
wiarę i słowo była mordowana, więziona, zsyłana do obozуw na pуłnocy lub
masowo wysiedlana, milczał Sejm, milczała prasa, milczeli pisarze”[290].
I znowu my, młodzi, nie zdawaliśmy sobie sprawy z klęski politycznej
Polski, zwycięskiej na polach bitewnych, ani z tego, czym były rezolucje
pokoju ryskiego dla naszego Ojca. Nam się zdawało, że to coś
tymczasowego, przejściowego.
Zresztą nasze ambicje wybiegały daleko poza kraj rodzinny, ale Ojca
traktat ryski ogołocił ze wszystkiego. Mińsk był jego polem działania. Jako
brat byłego prezydenta miasta, Karola Czapskiego, ktуremu Mińsk tak wiele
zawdzięczał, czuł się poniekąd zastępcą byłego prezydenta. Łatwy
w obejściu, towarzyski, bardzo hojny, był wybierany na prezesa rуżnych instytucji, jak Związek Ziemian Ziemi Mińskiej, Mińskie Towarzystwo
Rolnicze, a następnie prezesa Wielkiej Wystawy Rolniczej 1901 roku.
W początkach 1920 roku został mianowany marszałkiem szlachty ziemi
mińskiej z wyboru, a nie jak dotąd, od powstania 1863 roku, naznaczony
przez władze rosyjskie. Był ostatnim marszałkiem szlachty przed klęską
kraju.
Po traktacie ryskim, bez mienia i znaczenia, znalazł się nasz Ojciec na
łasce zięciуw, w gorzkim poczuciu swojej bezużyteczności. Ten sam lub
podobny los przypadł setkom obywateli Białorusi…
Ojciec opuścił Mińsk ostatnim pociągiem przed ofensywą sowiecką na
Warszawę i więcej już do Mińska nie wrуcił. Biskup Łoziński pozostał na
swoim stanowisku i błogosławił krzyżem świętym tych ostatnich polskich
obywateli, uchodzących z Mińska. Następnie zapadła żelazna kurtyna i tylko
skąpe przedostawały się do nas wieści stamtąd. Biskup Łoziński został
wkrуtce aresztowany i wywieziony do Moskwy. Kościуł katedralny
zamieniony na garaż, piękny kościуł Woyniłłowiczowski pod wezwaniem
św. Szymona i Heleny, wzniesiony na pamiątkę zmarłych dzieci pana
Edwarda – przeznaczony na kino miejskie, trzeci kościуł, złotogуrski,
spalony czy też rozebrany. Szkoły z wykładowym językiem polskim,
zachowane na żądanie ludności polskiej, służyły jedynie do zohydzania
wszystkiego, co polskie. Nasz dom przyłucki, przeznaczony na dom
wypoczynkowy imienia Rуży Luksemburg dla pracownikуw państwowych,
areszty, wysiedlania, zesłania spadły na kraj nasz w normalnym,
bolszewickim trybie.

 

С сентября 1920 года в Риге состоялась мирная конференция.
Самым выдающимся представителем польской делегации был Станислав Грабский,
опытный и знающий свои политические цели; под его влиянием, чтобы
удивление советской делегации, польские представители не захотели использовать в своих интересах
территориальных уступок, сделанных им. «Как можно меньше меньшинств
национальностей в стране, не способной их ассимилировать» — под таким лозунгом.
национальной демократии, которую разделял Грабски, в отличие от
Планы Пилсудского и его идея воскрешения Ягеллонской Польши. Граница
Созданная в Риге Рига вдвое сократила Беларусь, Пинск остался на нашей стороне,
Минск в Советском Союзе!
Рижский договор перешел традицию Великого княжества Литовского
объединенный с Польшей и принципом этого союза: свободный со свободным, справедливый
с соперничеством. Когда Беларусь занималась рыбным промыслом, Рижский договор осуждал ужасные
Советское рабство и постепенное уничтожение более миллиона человек, как…
самое польское, как городское, так и сельское, население Польши.
Кровь мятежника, связанная с польскими традициями, конфессиями,
…царский ковёр, Сибирь… Он вырубил дюжину или около того миллионов долларов за раз.
Западные белорусы, сыновья этой земли, которая, по словам поэта, является
«она вздыхает по-белорусски и поет по-польски»[288].
Уже отборочные соревнования по этому договору вызвали волну негодования и насилия.
протесты. Профессор Мариан Здзеховский, житель Минска, назвал договор
«преступление… «преступление, совершенное со светлым сердцем. Минский епископ Зигмунт Лозинский,
подобно привязанному к этой земле и бдительному пастуху самого дальнего Брезена.
его епархиального прихода, охарактеризовал договор как измену и потребовал суда.
из-за этого. Слово «Каин» было произнесено в Сейме, а Михал К. Павликовский[289].
Он осудил безразличие всего польского общества, уставшего от войны,
жаждущий мира. «И когда народ этой невинной страны, — писал он, — за то.
вера и слово были убиты, заключены в тюрьму, отправлены в лагеря ночью или
Массовая депортация, Сейм молчал, пресса молчала, писатели молчали»[290].
И снова мы, молодые люди, не знали о политической катастрофе.
Польша, одержавшая победу на полях сражений, или из тех резолюций, которые были…
Рижского мира для нашего Отца. Мы думали, что это что-то
временный, временный.
В любом случае, наши амбиции вышли далеко за пределы нашей родной страны, но отец
договор о царапинах сбрил все. Минск был его полем действий. Как .
брат бывшего мэра города, Кароля Чапского, который был так много в Минске.
он был должен, чувствовал себя немного похожим на бывшего вице-президента. Easy
во дворе фермы, общительный, очень щедрый, он был избран президентом различных
учреждения, такие как Минская ассоциация «Земля», Минское общество.
Он был Президентом Великой сельскохозяйственной выставки 1901 года.
В начале 1920 года он был назначен маршалом дворянства земли.
Минск по собственному выбору, а не с восстания 1863 года, отмеченного
российскими властями. Он был последним маршалом дворянства перед поражением.
страны.
После Рижского договора, без имущества и смысла, наш Отец оказался на
милость зятя, в горьком смысле его бесполезности. То же самое или
…подобную судьбу разделили сотни белорусских граждан…
Отец покинул Минск в последнем поезде перед наступлением советских войск на
Он больше не возвращался в Минск. епископ Лозинский остался на
его положение и благословил последнего Святым Крестом.
граждан, покидающих Минск. Потом упал Железный занавес и только
оттуда до нас дошли скудные новости. епископ Лозинский был
…арестованы и доставлены в Москву. Кафедральный собор
превращенная в гараж, красивая церковь Войниловичей по вызову.
Симона и Елены, воздвигнутые в память об умерших детях господина
Эдвард — предназначен для городского кинотеатра, третьей церкви, Золотой готики,
сожжены или разобраны. Школы с польским языком обучения,
сохранившиеся по просьбе польского населения, использовались только для того, чтобы спрятаться.
всего польского. Наш дом Лукаса, предназначенный для дома…
название Риги Люксембург для государственных служащих,
аресты, депортации, депортации обрушились на нашу страну нормальным образом,
Большевистский режим.


Minęły znуw długie lata. Nastał wrzesień 1939. Polskę podzieliły sobie
oba wrogie mocarstwa z granicą na Bugu. Osiemnaście miesięcy spędziła
wtedy Wanda, kierowniczka gimnazjum w Brześciu, w mińskim więzieniu.
Wspуłwięźniarki polityczne siedziały za wierność wierze, za dewocjonalia przemycane przez polską granicę, za krzyżyki, rуżańce, modlitewniki.
W razie rewizji te świętości szły do ognia, ale w popiołach zostawały
łańcuszki rуżańcowe, za te łańcuszki szły kobiety białoruskie do więzienia,
na śledztwa, z wyrokami na ciężkie roboty. Prosiły Wandę te proste, wierzące
kobiety, żeby im opowiadała, jak się odbywają w Polsce nabożeństwa, jak
pielgrzymki do Częstochowy i Ostrej Bramy, jak procesje Bożego Ciała –
a także prosiły usilnie, by im mуwiła o Piłsudskim, o Dziadku, jak go
nazywały, jak odwojował pуł Białorusi, jak zajął Wilno z Matką Boską
Ostrobramską, jak żył, jak umierał. On nas chciał wziąć pod opiekę – mуwiły
– z Polską połączyć, a wy, Polacy, nie chcieliście… wy, Polacy!… I tak
toczyły się w celi kobiecej mińskiego więzienia, pomiędzy jednym a drugim
śledztwem, karcerem albo oczną stawką[291] – opowieści o prześladowaniach,
krzywdzie i trwodze, rozjaśnione obrazami procesji i pielgrzymek.
[277] Chodzi zapewne o Najnowszą historię polityczną Polski 1864–1945.
[278] Większość ludzi spędza życie w uśpieniu. Niekiedy tylko, o zmierzchu,
w samotności, na wsi, dociera do nich z wieczornym powiewem tęsknota zaświata
i świętości, ale noc zapada, czas do domu… i zdarza się w końcu życia, że to jest wszystko,
cośmy dojrzeli boskiego: kilka westchnień, kilka dreszczуw, kilka skarg nieokreślonych…
[279] (fr.) kilku dreszczy
[280] Dokładnie w Poniedziałek Wielkanocny, 19 kwietnia.
[281] E. Woyniłłowicz, Wspomnienia 1847–1928, cz. I, Wilno 1931, s. 268–269.
[282] Wariag – Warega (Waregowie – wikingowie najeżdżający Europę od ok. 800
roku do połowy XI wieku).
[283] (fr.) składana lornetka z rączką
[284] legioniści mnie zadepczą
[285] faszyna – wiązki wikliny lub cienkich gałęzi używane m.in. do utwardzania
błotnistych drуg [286] lora – wagon-platforma
[287] fornal – robotnik folwarczny pracujący przy robotach rolnych końmi.
[288] Stanisław Baliński.
[289] Autor pamiętnika: Dzieciństwo i młodość Tadeusza Irteńskiego, Londyn 1959,
i Wojna i sezon, Paryż 1965.
[290] Przekleństwo Kainowe, „Lwуw i Wilno” 1947, nr 18.
[291] (ros.) konfrontacją

 

Давно не виделись. В сентябре 1939 года Польша была разделена
обе вражеские державы с границей на реке Буг. Она провела полтора года
затем Ванда, начальник младшей средней школы в Бресте, в минской тюрьме.
Политзаключенные женщины были заключены в тюрьму за верность вере, преданность своему делу.
контрабандой через польскую границу, за крестами, свечами, молитвенниками.
В случае обыска эти святости ушли в огонь, но остались в пепле.
цепей вишневых, за эти цепочки белорусские женщины попали в тюрьму,
для расследований, с приговорами за тяжелую работу. Они попросили Ванду простых верующих
женщин, чтобы рассказать им о том, как в Польше оказываются услуги, как
паломничества в Ченстохову и Ворота Рассвета, как процессии Тела Христова —
и попросил их поговорить о Пилсудском, о дедушке, как и он.
они называли это как он выздоровел из Беларуси, как он взял Вильнюс с Девой Марией.
Врата Рассвета, как он жил, как умер. Он хотел взять нас под свою опеку —
— в Польшу, а вы, поляки, не хотели… вы, поляки… И так…
катились в женской тюремной камере Минска, между собой.
расследованием, наказанием или глазным яблоком[291] — истории о преследованиях,
несправедливость и страдания, осветленные образами процессий и паломничеств.
[277] Это, вероятно, самая последняя политическая история Польши 1864-1945 гг.
[278] Большинство людей проводят свою жизнь во сне. Иногда только в сумерках,
в уединении, в сельской местности, они достигают с вечерним бризом тоски по миру.
и святости, но приходит ночь, время идти домой… и это происходит в конце жизни, вот и все,
что-то божественное: несколько вздохов, несколько ознобов, несколько неустановленных жалоб…
[279] (фр.) несколько дрожжей…
Ровно в пасхальный понедельник, 19 апреля.
[281] E. Войниллович, Вспомнение 1847-1928, часть I, Вильнюс 1931, стр. 268-269.
[282] Варяг — Варега (Викинги — викинги, вторгающиеся в Европу примерно с 800
год до середины 11-го века).
[283] (фр.) складной бинокль с ручкой.
[284] легионеры растопчут меня.
[285] fascine — пучки плетеных изделий или тонкие ветки, используемые, в частности, для лечения
грязевые свёрла
[286] Лора — вагон-платформа
[287] Фернал — фермер-рабочий, работающий на конных фермах.
[288] Станислав Балинский.
[289] Автор дневника: Детство и юность Тадеуша Иртенского, Лондон, 1959,
и Война и Сезон, Париж 1965.
[290] Каин Проклятие, «Львов и Вильнюс», 1947, № 18.
[291] (роз.) конфронтация

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Материалы разные

Европа в семье. Время перемен. Мария Чапская.

003 Czas odmieniony

005 Część piąta. Niepodległość Часть пятая Независимость